Stel je voor dat je een eigen moestuin hebt. Je plant en zaait, verzorgt de bodem en geniet van de oogst. Het kost wat moeite, maar je weet precies wat je eet, de grond blijft gezond en je bent onafhankelijk van de supermarkt. Als de winkelketens morgen besluiten te sluiten of hun prijzen te verhogen, heb jij nog steeds je eigen tuin.
In de fysieke wereld nemen we reeds stappen: we kopen lokaal en steunen de vzw’s en verenigingen in de buurt. Maar zodra we achter onze schermen kruipen, doen we het omgekeerde. We hebben onze foto’s, agenda's en documenten volledig uitbesteed aan een handvol grote tech-giganten waar we geen of amper voeling mee hebben. We gaven onze verantwoordelijkheid op voor het gemak.
Maar wat als we, net als in de fysieke wereld, ook in de digitale wereld voor lokaal en eigen beheer kiezen? Dat is precies waar zelfhosting om draait.
Het internet bestaat uit een netwerk van computers. Veel van die computers zijn "servers". We noemen ze "servers" (van het Engels: to serve) omdat ze het doel hebben om diensten aan te bieden. Als je een foto op Instagram zet of een document in Google Drive opslaat, stuur je die data van jouw computer naar een server ergens in de wereld, die de foto of het document daar voor jou opslaat.
Indien je een liedje afspeelt via een internetdienst, dan is het dus de taak van de server om het juiste liedje naar jouw computer te sturen. Wanneer je op het internet surft, 'vraagt' je computer, tablet of smartphone dus een webpagina aan een server die deze dan naar jouw toestel stuurt.
Het woord 'server' klinkt heel technisch, maar eigenlijk is het dus een computer die ten dienste staat van andere computers of toestellen. Bij een typische server komt er zelfs geen toetsenbord of scherm aan te pas, er is enkel een netwerkverbinding aangesloten waarover alle communicatie loopt.
Zelfhosting betekent simpelweg dat je zelf internetdiensten draait vanaf een server die je zelf beheert. Je kan op die server dan bijvoorbeeld jouw eigen website draaien. Wanneer iemand dan surft naar jouw website, dan wordt er rechtstreeks verbinding gemaakt met jouw server. Jouw server stuurt dan de nodige data naar het toestel van de bezoeker zodat die de website te zien krijgt. Waar die server fysiek staat, maakt voor de term zelfhosting op zich niet uit, zolang je die maar zelf beheert. Bij Lokaal Digitaal willen we onze servers graag dichtbij: gewoon bij jou thuis of in de buurt.
Trouwens, de website die je nu leest draait op onze eigen server hier in Gent.
Steeds meer mensen experimenteren met zelfhosting, ze voorzien hun eigen muziek of media server, eigen cloud opslag enzo meer. Daarvoor wordt er al dikwijls een oude computer of laptop gebruikt die dan geherinstalleerd wordt met server software.
Er zijn ook steeds meer projecten die zelfhosting promoten — een vrij bekende is de website van Low Tech Magazine die via een kleine computer op zonne-energie draait.
Net zoals bij groenten kweken is er voor zelfhosting ook een bepaalde kennis nodig. Zelfhosting vraagt iets meer moeite dan met één klik je data op de servers van een groot technologiebedrijf te parkeren, waar alles kant-en-klaar voor je geregeld wordt. Maar we weten ondertussen wel dat we collectief voor dat gemak al een stevige prijs hebben betaald.
Als je zelf-host op een eigen server, word je plots onafhankelijk. Dat betekent onder andere dat, net zoals je je eigen groenten zou kweken in je tuin, je volledig vrij bent om te kiezen welke software je op je server installeert.
Zelfhosting heeft daarbij doorgaans niet de ambitie om miljoenen gebruikers te bedienen. Het gaat meestal om een veel kleinere schaal: je gezin, een lokale vereniging, een collectief, een school of een andere gemeenschap. Net daarin schuilt een deel van de kracht: je bouwt digitale infrastructuur op maat van de mensen die ze gebruiken.
De voordelen van thuis zelf hosten hangen sterk af van je doelen, maar meestal komen deze terug:
Daartegenover staan natuurlijk ook nadelen: Je hebt er in eerste plaats kennis voor nodig en je bent zelf verantwoordelijk voor updates, beveiliging, back-ups en het oplossen van problemen. Zelfhosting ruilt dus het gemak van een commerciële dienst in voor meer autonomie en controle.
Bij Lokaal Digitaal willen we niet alleen nadenken over een gezonder digitaal landschap, maar dit ook mee mogelijk maken. Zelfhosting kan daarin een belangrijke stap zijn, maar vandaag blijft de drempel nog vaak hoog. Daarom willen we niet alleen kennis delen en mensen ondersteunen, maar ook oplossingen verkennen en bouwen die de stap naar zelfvoorziening kleiner maken. Zo komt het digitale terug in onze handen, dichter bij huis, en dichter bij de gemeenschap die er gebruik van maakt.